Goshuindeki tarih neden Japon takviminde? Kaydederken Batı takvimiyle bir arada tutmanın yolu

Bu yazı yalnızca goshuinin üzerindeki tarihin yazılış biçimini ve onu kayda aktarırken ortaya çıkan kaymayı ele alıyor. Ziyaretin görgü kurallarına ve goshuinin kökenine girmiyor.

Goshuinin üzerinde neler yazar?

Temelde üç şey vardır: “hohai”, tapınağın ya da orada tapınılan varlığın adı ve ziyaret tarihi; bunların üzerine de kırmızı mühürler basılır. Dizilişleri yazan kişiye göre değişse de bu üç öğe hemen hemen hepsinde ortaktır.

Hohai, kanjiyle yazılan ve “saygıyla ziyaret ettim” anlamına gelen bir sözcüktür. Çoğunlukla sağ üste ya da üst ortaya yazılır; ziyaret tarihi onun altına ya da yanına gelir. Budist tapınaklarında hohai yerine “honokyo” gibi başka bir sözcük yazıldığı da olur.

Tarihi ararken hohai sözcüğünün yakınına bakın ve Reiwa ya da Heisei gibi bir dönem adını yazan karakterleri işaret olarak kullanın; tarih böylece daha kolay bulunur.

Tarih neden Batı takvimiyle değil de Japon takvimiyle yazılır?

Tapınakların sürdürüp geldiği yazım biçimine uyduğu için. Goshuinlerin çoğu fırçayla, yukarıdan aşağıya yazılır ve bu biçimin içinde tarih de hep Japon takvimiyle yazılagelmiştir; Batı takvimi (miladi takvim) bu biçimin parçası değildir. Bunu eski moda bir alışkanlıktan çok, aynı biçimin içinde her şeyin aynı yazılışla durması olarak görmek daha kolay anlaşılır.

Ancak bu bir teamüldür, kesin bir kural değil. Biçim, yazan kişiye ya da tapınağın kararına göre değişir; tarihin hiç yazılmadığı durumlar da olur. Bir tapınak rotasını dolaşırken taşınan nokyocho, mürekkeple yazılan kısmında ziyaret tarihine çoğunlukla yer verilmeyen bir defterdir (uygulama rotaya ve rotadaki tapınağa göre değişir). Aynı nokyochoya birkaç tur boyunca mühürleri üst üste bastırıyorsanız, hangi mührün hangi ziyarete ait olduğunu kayda geçirmenin yolu ayrı bir yazıda anlatılıyor.

Reiwa, Heisei ve Showa ne zaman başladı?

Reiwa 1 Mayıs 2019’da, Heisei 8 Ocak 1989’da, Showa ise 25 Aralık 1926’da başladı. Kayda aktarırken sorun çıkaran yer tam da bu sınırlardır. Değişmeyen olgular oldukları için bir kez öğrendiğinizde olduğu gibi kullanabilirsiniz.

Dikkat edilmesi gereken iki nokta var.

2019 iki döneme yayılır. 1 Ocak ile 30 Nisan arası Heisei 31, 1 Mayıs ile 31 Aralık arası Reiwa 1’dir. Aynı 2019 yılı içinde bile nisanda yapılan bir ziyaretle mayısta yapılan bir ziyaretin dönem adı farklıdır.

Showa 64 yalnızca 7 gün sürdü. 1 Ocak 1989’dan 7 Ocak’a kadar. Bu 7 gün içinde aldığınız bir goshuinin tarihi Showa 64 olur. Kaydınızı tuttuğunuz aracın Showa 64 tarihini kabul edip etmediğini girmeden önce kontrol edin.

Telefon Batı takvimini kullanır, kayıt bu yüzden kayar

Goshuinde yazan Japon takvimi, telefonun gösterdiği ise genellikle Batı takvimi olduğundan, kayda her aktarışınızda çevirme gerekir. Fotoğrafların çekim tarihi de, takvim de, çoğu uygulamanın tarih alanı da Batı takvimindedir. Pratikte en zahmetli kısım burasıdır.

Tek bir kayıt için sorun değil. 50 kayıt varsa 50 kez çevirirsiniz. Üstelik çevirirken dönemi karıştırırsanız sıralama bozulur. Nasıl bozulduğunu bir sonraki bölümde örnekle gösteriyorum; sıraladıktan sonra fark ederseniz hepsini yeniden düzeltmeniz gerekir.

Çevirme yükü, sonradan hepsini bir arada kaydedenler için en ağırdır. Her ziyaretin hemen ardından tek tek giriyorsanız, çevirdiğiniz tek tarih bugünün tarihidir. Yıllar öncesine kadar geriye gidip hepsini bir seferde işlerseniz, 2019 gibi dönemin değiştiği yılların kayıtları da araya karışır.

Kayıtlar bir dönem değişimini aştığında sıralamada ne olur?

Dönemi yok sayıp yalnızca yıl sayısına göre sıralarsanız, Heisei 31 tarihli kayıt Reiwa kayıtlarının arkasına düşer ve ziyaret sırası bozulur. Somut bir örnek daha çabuk anlatır.

Elinizde üç kayıt olduğunu düşünün: “Mart Heisei 31”, “Haziran Reiwa 1”, “Ocak Reiwa 2”. Ziyaret sırasına göre dizildiklerinde sıra budur.

Oysa bunları dönemin ilk yılını (gannen) 1 sayarak ve dönemi yok sayarak küçük sayıdan büyüğe sıralarsanız, Reiwa 1, Reiwa 2, Heisei 31 sırası çıkar. Çünkü 1 < 2 < 31. En eski kayıt olan Heisei 31 en sona düşer.

Aynı bozulma dönemi karıştırdığınızda da olur. Haziran 2019’daki bir ziyareti “Haziran Heisei 31” diye girerseniz, döneme göre sıraladığınızda bu kayıt, mayıstan sonra olmasına rağmen “Mayıs Reiwa 1” kaydının önüne girer. Üstelik sıralamaya bakarak hatayı fark edemezsiniz. Önündeki ve arkasındaki kayıtlardan yalnızca birkaç ay uzakta olduğu için göze tuhaf gelmez.

Çözüm basit: sıralamayı Batı takvimine göre yapın. Batı takvimine çevrildiğinde kayıtlar, dönem yıllarının büyüklüğünden de dönem karışıklığından da etkilenmeden ziyaret sırasına dizilir. Kullandığınız araç tarihi Batı takvimiyle tutup yalnızca gösterirken Japon takvimini kullanıyorsa bu yeterlidir. Hesap tablosu gibi bir araçla elle tutuyorsanız, mutlaka Batı takvimine çevrilmiş bir sütun oluşturun ve sıralamayı o sütuna göre yapın. Hesap tablosunda Batı takvimi sütununu hangi biçimde tutacağınızı ve sıranın en çok nerede bozulduğunu ayrı bir yazıda anlattım.

Kayıtta Japon takvimini ve Batı takvimini birlikte tutun

En sağlam yol, Japon takvimini ve Batı takvimini birlikte tutmak ve sıralamayı Batı takvimine göre yapmaktır. İki yazılışı, kaydı neyle karşılaştırdığınıza göre ayrı ayrı kullanırsınız.

• Japon takvimi, goshuinle karşılaştırırken kullanılır. Elinizdeki goshuine bakarak kaydı kontrol ederken aynı yazılış karşılaştırmayı hızlandırır.
• Batı takvimi, sıralamada ve başka kayıtlarla karşılaştırmada kullanılır. Fotoğrafların çekim tarihi, seyahat kayıtları, toplu taşıma kullanım geçmişi — hepsi Batı takvimindedir.

Yalnızca birini tutabiliyorsanız Batı takvimini tutmak daha güvenlidir. Yalnızca Japon takvimiyle, önceki bölümdeki örnekte olduğu gibi sıralamada sıra bozulur. Goshuinle her karşılaştırdığınızda Japon takvimine geri çevirme zahmeti kalır, ama yukarıdaki tablodaki sınırlara bakarak çevirebilirsiniz ve bu, bozulmuş bir sıralamayı bulup düzeltmekten çok daha hafif bir iştir.

Bu arada, goshuinde tarih yazılı değilse ya da okunamıyorsa, ziyaret tarihini fotoğrafın çekim tarihi gibi ipuçlarından bulma adımlarını ayrı bir yazıda topladım. Tarih yeri boş bırakılmış önceden yazılmış bir goshuine tarihi kendiniz yazıp yazmamayı nasıl düşünebileceğinizi de ayrıca yazdım. Düzenlemenin bütün akışı “Telefonda biriken goshuin fotoğraflarını sonradan düzenleyip kaydetme adımları” yazısında.